Halk Takvimi ve Gelenekler

Kışın en sert 40 günü. 22 Aralık gündönümüyle başlar; "zemheri soğuğu" deyimi buradan gelir. Halk takviminde kış, Erbain (40 gün) ve Hamsin (50 gün) olarak ikiye bölünür.

Zemheriden sonra gelen 50 günlük dönem. Soğuk yavaş yavaş kırılır; cemreler bu dönemde düşer. Hamsin biterken Nevruz ile bahar başlar.

Halk takviminde yılın kış yarısı: 8 Kasım'dan 5 Mayıs'a 179 gün. Osmanlı ruznamelerinde yıl "Kasım günleri" ve "Hızır günleri" olarak ikiye ayrılırdı; kış hazırlıkları 8 Kasım'a göre planlanırdı.

Yılın yaz yarısı: 6 Mayıs Hıdırellez'den 7 Kasım'a 186 gün. Denizciler eski dönemde sefer mevsimini Hızır günlerine göre açardı.

Yılın en sıcak günleri kabul edilen 8 günlük dönem. "Bahur sıcakları" deyimi bu dönemi anlatır; halk arasında denize girmenin en güvenli olduğu hafta sayılır.

Sonbaharın ortasında görülen kısa süreli sıcak ve kuru dönem. Adını bu kurutucu havada pastırma yapılmasından alır; her yıl aynı kesinlikte yaşanmaz.

Koçların sürüye katıldığı dönem; 5 ay sonra kuzu doğumlarının Nevruz civarına denk gelmesi hedeflenir. Anadolu'da köy düğünü havasında kutlanır.

İlk cemre. Halk inanışına göre 19-20 Şubat'ta hava ısınmaya başlar. "Cemre" Arapça "kor" demektir; baharın üç adımda gelişini simgeler.

İkinci cemre. 26-27 Şubat'ta suların ılındığına inanılır. Akarsu ve göllerdeki buzların çözülme dönemine denk gelir.

Üçüncü ve son cemre. 5-6 Mart'ta toprağın ısınıp tarıma hazır hale geldiğine inanılır; çiftçi takviminde ekim hazırlıklarının işaretidir.

Karadeniz'de kışın en sert fırtınalarından; adı Aziz Antonios'tan gelir. Denizciler bu günlerde limandan çıkmazdı.

Mart ortasında bastıran son kış soğuğu. "Mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır" atasözü bu dönemi anlatır.

Mart ortasında, göçmen çaylakların dönüş vaktine denk gelen fırtına. Kocakarı soğuklarıyla iç içe geçer.

Nisan başında görülen 6 günlük soğuk dalgası. "Sevir" (Boğa) burcuna girişle ilişkilendirilir; meyve çiçeklerini vuran son don tehlikesidir.

Nisan ortasında, kırlangıçların dönüşüne denk gelen yağmurlu-rüzgarlı dönem. Ege ve Marmara denizciliğinde bilinen bir işarettir.

Ülker (Süreyya) yıldız kümesinin tan vaktinde yeniden görünmesine denk gelen dönem. Halk meteorolojisinde yaz sıcaklarının kesin başlangıcı sayılır.

Ağustos ortasında Karadeniz'de görülen fırtına; adını 15 Ağustos Meryem Ana yortusundan alır. Yaz ortasında denizcileri yanıltan ani hava dönüşüdür.

Sonbahar ekinoksunu izleyen ilk büyük fırtına. "Mihrican" sözü sonbahar bayramından gelir; bağ bozumunun bitişini işaret eder.

Baharın ve doğanın uyanışının bayramı; Türk dünyasında binlerce yıldır kutlanır. Ateş üstünden atlama, demir dövme ve sümbül toplama gelenekleri yaşar.

Hızır ile İlyas'ın buluştuğuna inanılan gece (5 Mayıs'ı 6 Mayıs'a bağlayan gece). Gül dibine dilek yazma, yeşillikte piknik ve ateş üstünden atlama gelenekleriyle kutlanır; Hızır günlerinin ilk günüdür.

Üzüm hasadı dönemi; Trakya ve Ege'de şenliklerle kutlanır. Pekmez, sucuk (köfter) ve şıra yapımı bu aya sığdırılır.